niedziela, 25 kwietnia 2010

Śladami Wielkiej Wojny - Bitwa pod Gorlicami i jej pamiątki

 Gorlicki kościół w perspektywie ulicy Garbarskiej. 

W tym roku 2 maja przypada 95 - ta rocznica bitwy gorlickiej - jednej z najważniejszych i najbardziej krwawych bitew frontu wschodniego I wojny światowej.
Ciężkie walki między wojskami austriackimi i rosyjskimi toczyły się w Beskidzie Niskim w zimie na przełomie 1914 i 1915 roku. Wtedy też front ustabilizował się na linii od Magury Małastowskiej, poprzez dolinę rzeki Sękówki, środek Gorlic, Łużną, Staszkówkę, Rzepiennik Strzyżewski do Gromnika. Od stycznia do marca 1915 roku miała miejsce ciężka i nieudana ofensywa Rosjan w stronę przełęczy: Użockiej, Łupkowskiej i Dukielskiej. Front gorlicki osłaniał od zachodu  te działania, podobnie, jak i odcinał oblężony Przemyśl od reszty wojsk austriackich. Toteż przerwanie linii frontu pod Gorlicami byłoby ważnym sukcesem dla Austriaków. 
Pierwsze tego typu natarcie w styczniu nie powiodło się. Udało się to natomiast w maju, kiedy siły austriackie zostały wzmocnione również oddziałami pruskimi. Zaatakowano pozycje rosyjskie 2 maja 1915 roku. 6 maja Austriacy sforsowali Wisłokę, zaś 8 maja ich wojska były już nad górnym Wisłokiem. Cel został osiągnięty. Po tej bitwie wojska rosyjskie nie były już zdolne do przeciwstawienia się dalszej ofensywie państw centralnych. Można zatem powiedzieć, iż tzw. Operacja Gorlicka była jedną z ważniejszych bitew I wojny światowej.  Efektem tej bitwy było niemal całkowite zniszczenie Gorlic i okolicznych wsi oraz powstanie licznych cmentarzy wojskowych, malowniczo rozsianych wśród wzniesień Pogórza i gór Beskidu Niskiego. 
 Panorama Gorlic. Po lewej stronie widoczna Góra Cmentarna, na której znajduje się cmentarz wojskowy nr 91 - największy w Gorlicach i jeden z największych w Galicji.

Po przejściu przez tę część Karpat frontu w 1915 roku pozostało mnóstwo prowizorycznych cmentarzy i mogił zbiorowych. Toteż jeszcze w trakcie trwania wojny władzo austro - węgierskie powołały specjalny urząd wojskowy, tzw. Kriegsgraeberabteilung, mający zająć się budową cmentarzy i przeniesieniem na nie zwłok poległych żołnierzy. Obszar Galicji Zachodniej podzielono na dziesięć okręgów. Gorlice i okolice to okręg III. Liczne spośród powstałych wówczas cmentarzy to niewielkie i proste założenia, składające się z kamiennego murka i rzędów żeliwnych lub drewnianych krzyży. Wiele jednak wyróżnia się rozmiarem i niezwykłą formą architektoniczną. Są wśród nich drewniane założenia nawiązujące do ludowej architektury karpackiej, a nawet do wyobrażeń o pogańskich, prasłowiańskich świątyniach - gontynach. Są monumentalne kamienne konstrukcje górujące nad całą okolicą ze szczytów wzgórz. Architektura cmentarzy, dzieło wielu wybitnych architektów tamtych czasów, nawiązuje czasem do odległych epok i kultur. Niektóre krzyże nagrobne inspirowane są ludową sztuką rumuńską. Kamienne mauzoleum i kapitele kolumn na cmentarzu w Woli Cieklińskiej budzą skojarzenia z ostrogocką i wczesnobizantyńską architekturą Rawenny. Cmentarz - kurhan w Cieklinie wydaje się być miniaturą słynnego megalitycznego kurhanu w irlandzkim New Grange.
 Brama cmentarza nr 91 w Gorlicach.

Przez kilkadziesiąt lat cmentarze niszczały i popadały w zapomnienie. Ostatnio wiele się pod tym względem polepszyło. Liczne cmentarze odnowiono i wypromowano jako turystyczną atrakcje regionu. Wciąż jednak są takie, które bardziej przypominają zarośnięte pradawną puszczą szczątki jakiejś zaginionej cywilizacji niż pozostałości dwudziestowiecznej wojny.
Pamiątki po Wielkiej Wojnie to nie tylko cmentarze. To także linie okopów zachowane w lasach, wyorywane z pól łuski karabinowe i kulki ze szrapneli, a nawet ślady po pociskach na starych nagrobkach na gorlickim cmentarzu parafialnym. Warto te pamiątki dokumentować, gdyż jest ich z roku na rok coraz mniej. Dlatego będę wracać do tego tematu na moim blogu jeszcze wiele razy.
 Tablica przy Rynku wmurowana pięć lat temu z okazji 90 - tej rocznicy Bitwy.

4 komentarze:

  1. Bardzo ciekawa historia, w ogóle jej nie znałam.
    Pozdrawiam cieplutko:))

    OdpowiedzUsuń
  2. Hello Poland.

    I love that black and white photograph. Lovely images my friend.

    OdpowiedzUsuń
  3. Dziękuję za miłe odwiedziny i zapraszam jeszcze.
    Pozdrawiam bardzo cieplutko:))

    OdpowiedzUsuń
  4. Heya i am for the primary time here. I found this
    board and I find It truly helpful & it helped me out much.
    I am hoping to provide one thing back and help others like you aided me.
    My web-site ; Orlando fl hookah

    OdpowiedzUsuń